1. Inleiding
De Aziatische hoornaar (Vespa velutina) komt van nature voor in Zuid-Oost Azië en heeft zich sinds 2004 vanuit Frankrijk snel over grote delen van Europa verspreid. In 2016 werd het eerste nest in België gespot en sindsdien gaat de verspreiding enorm snel. Het aantal nesten neemt ieder jaar zorgwekkend toe. [1]
Uit een overzicht van VTM Nieuws blijkt hoe sterk de aanwezigheid van de hoornaar de laatste jaren gegroeid is en hoe groot de bedreiging intussen geworden is.
De Aziatische hoornaar bedreigt ons ecosysteem omdat de grote kolonies van werksters eiwitten voor hun larven verzamelen door inheemse insecten te doden. Ze voeden zich voornamelijk met de spieren van honingbijen en andere wespachtigen, vliegen en spinnen. Omdat ze zo massaal jagen op honingbijen lopen vooral de bijenkasten van imkers gevaar. Recente studies tonen aan dat het dieet van de Aziatische hoornaar voor 40 tot 75% uit honingbijen bestaat. [1]
Daarnaast hebben ze ook veel suikers nodig en zijn ze te vinden op rijp fruit zoals appels, druiven en peren. De aangevreten vruchten verliezen hun commerciële waarde waardoor naast de imkerij ook de fruitsector benadeeld kan worden. [1]
Tijdens de campagne van Natuurpunt, Insectenzomer 2025, werd de Aziatische hoornaar als koploper aangeduid. Toch is het niet het meest voorkomende insect in Vlaanderen; de extra aandacht en oproepen op Vespawatch.be zorgen voor veel meldingen. [2]
2. Herkennen van de Aziatische hoornaar
De Aziatische hoornaar is iets kleiner dan de inheemse Europese hoornaar. Met deze drie kenmerken herken je hem snel:
- Een zwarte kop met oranje gezicht; het borstschild is egaal donkerbruin tot zwart.
- Donkere poten met opvallende gele uiteinden (“gele sokjes”).
- Overwegend donker lichaam met één oranje/geel bandje op het achterlijf.
Komt er ’s avonds een hoornaar op het licht af? Dan is de kans groot dat het om de Europese gaat. De Aziatische hoornaar is nachtblind en vliegt niet zodra het donker wordt; ze worden weer actief ongeveer een uur na zonsopgang. [4]
3. Nesten
Aziatische hoornaars maken lichtbruine nesten en kiezen vaak stedelijke gebieden met veel voedsel. In de lente zijn de nesten klein; in de zomer en herfst groeien ze uit tot grote secundaire nesten. [1]
3.1 Lente
Van april tot juni bouwt de koningin een klein primair nest op een beschutte plek. Het start als een embryonaal nest (tennisbalgrootte) en eindigt het primaire stadium als een voetbal. Ze kiezen vaak schuren, veranda’s, tuinhuisjes of zolders.
3.2 Zomer
In de zomer groeit de kolonie en verhuist vaak naar een nieuw secundair nest, meestal hoog in boomtoppen. Deze nesten zijn bol- tot peervormig en worden gemiddeld 50 cm breed en 70 cm hoog. [1]
3.3 Samenvatting
4. Levenscyclus
De levenscyclus is jaarlijks: bevruchte koninginnen overleven de winter, bouwen in het voorjaar een primair nest, breiden dit uit in zomer/herfst en produceren in de herfst nieuwe koninginnen en mannetjes. [5]
4.1 Lente
Een bevruchte koningin ontwaakt uit winterslaap en bouwt een klein embryonaal nest op een beschutte plaats. Ze voedt zelf de eerste larven totdat de eerste werksters verschijnen. Deze werksters bouwen het nest uit tot een primair nest en halen eiwitten en suikers. [1]
4.2 Zomer/herfst
In de zomer verhuizen nesten vaak naar boomtoppen. De koningin blijft werksters voortbrengen, en het nest verwerkt grote hoeveelheden eiwitten en suikers. In het najaar ontstaan nieuwe koninginnen en mannetjes; na de paring zoeken de bevruchte koninginnen een warme plek om te overwinteren. [1]
4.3 Winter
Bevruchte koninginnen overwinteren onder de grond, in schors of houtstapels. Eén nest brengt gemiddeld 250 nieuwe koninginnen voort waarvan 1–10% overleeft, waardoor de populatie snel groeit. Het oude nest sterft af en wordt niet hergebruikt. [1]
4.4 Samenvatting
5. Opsporing en bestrijding
De Aziatische hoornaar bedreigt honingbijen en biodiversiteit. Vlaanderen heeft daarom een Strategisch Plan Bijenteelt (Agentschap Landbouw en Zeevisserij) voor 2023–2027, met focus op opleiding van professionele verdelgers en bescherming van bijenkasten. [7]
Imkers kunnen in twee fasen ingrijpen: in de lente via het afvangen van nieuwe koninginnen (“spring trapping”) en in zomer/herfst door actieve opsporing en professionele verdelging van nesten.
5.1 Spring trapping
Rond half maart, bij zonnig weer en temperaturen vanaf 13 °C, verlaten koninginnen hun overwinteringsplaats om een embryonaal nest te bouwen. Ze eten dan vooral suikers en zijn kwetsbaar.
Met selectieve vallen en suikerhoudende lokstof kunnen de koninginnen gevangen worden. Controleer de vallen dagelijks en laat bijvangst vrij. [5]
5.2 Actieve nestopsporing
5.2.1 Lente
Zie je in de lente een Aziatische hoornaar bij je kast? Maak het dier niet dood maar ga meteen op zoek naar het nest. Meestal zit een primair nest binnen 100 meter. Bekijk de vliegrichting en volg de instructies van je gemeente zodra je het nest vindt.
5.2.2 Zomer tot herfst
Vanaf de zomer zoeken werksters suikers (energie) en eiwitten (voor larven). Gebruik suikerhalende hoornaars om nesten te lokaliseren.
Hang lokpotten met lokstof (bijvoorbeeld 1/3 bier, 1/3 witte wijn, 1/3 suikerwater of een aangekochte lokstof zoals Trappit). Voeg een label toe zodat duidelijk is wat er hangt. [5]
Weet je de richting niet? Gebruik in het begin eiwitrijk voedsel (bijvoorbeeld vlees). Bijen nemen een stukje en vliegen er recht mee naar het nest; zo zie je de vliegrichting. [6]
Markeer hoornaars met een stift, noteer vliegrichting en -tijd, en schat zo de afstand tot het nest. De gratis VespaFinder-app helpt om routes te delen met andere imkers.
Verplaats lokpotten stap voor stap in de vliegrichting (“verhuismethode”). Vang een gemerkte hoornaar, laat hem los bij een tweede lokpot in de vermoedelijke richting en herhaal tot hij de nieuwe locatie verkiest. Verplaats vervolgens opnieuw 100 meter verder, zodat je dichter bij het nest komt. [5]
5.2.3 Stappenplan
6. Bronvermelding
- Vlaamse overheid (2025). Thema van het dossier: Dieren en planten; Aziatische hoornaar. Agentschap Natuur en Bos. Link.
- Natuurpunt (4 september 2025). Insectenzomer 2025. Link.
- Natuurpunt (2025). Europese hoornaar. Link.
- Het Vlaams Bijeninstituut (VBI) (13 maart 2022). “Zijn de Aziatische hoornaars ook ’s nachts actief?” Link.
- Vespawatch (2025). Link.
- Lokmethode met eiwitrijk voedsel en vliegrichting (praktijktip). [6]
- Vlaamse Overheid (2025). Agentschap Landbouw & Zeevisserij. Link.